را لعنت كرده است ؟ گفت : در آيهء « فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ أُولئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمى أَبْصارَهُمْ » « 1 » و آيا فسادى بزرگتر از قتل ( كشتن حسين ( ع ) ) است ؟ و در روايتى آمده است : وقتى كه صالح از او پرسيد او در جواب گفت : پسرم ! چه بگويم دربارهء مردى كه خداوند او را در قرآن لعنت كرده و آيه را ذكر كرد . ( 1 ) جدّم فرمود : قاضى أبو يعلى كتابى نوشته و در آن كتاب كسانى را كه سزاوار لعن هستند نام برده است ، از آن جمله يزيد را نام برده و در كتاب ياد شده مىگويد : آن كه مخالف لعن يزيد است يا ناآگاه است يا منافق كه مىخواهد بدان وسيله نادانان را بفريبد و بگويد : مؤمن نبايد لعنت‌كننده باشد ! ( 2 ) قاضى مىگويد : اين دربارهء كسى است كه سزاوار لعنت نباشد ، پس اگر كسى بگويد : قول خداى تعالى : « فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ . . . » « 2 » دربارهء منافقان يهود نازل شده است جدّم در كتاب « الرّد على المتعصّب » جواب داده و گفته است : جواب ، آن است كه اين مطلب را مقاتل بن سليمان در تفسير خود نقل كرده است در حالى كه جميع محدّثان مانند بخارى ، وكيع ، ساجى ، سدى ، رازى ، نسائى و ديگران به دروغگويى وى اجماع دارند و مىگويد : اين آيه را احمد تفسير كرده بر اين كه آيه دربارهء مسلمانان است پس چگونه سخن احمد پذيرفتنى است كه دربارهء منافقان نازل شده باشد ؟ پس اگر كسى بگويد : پيامبر ( ص ) فرموده است : « نخستين سپاهى كه در قسطنطنيه مىجنگند آمرزيده‌اند » « 3 » يزيد نخستين كسى است كه در آنجا جنگيده است ، مىگوييم : پيامبر ( ص ) فرمود : « خدا لعنت كند كسى را كه مدينهء مرا ناامن كند ! » و اين سخن آخرى پيامبر ، سخن اوّلش را نسخ مىكند . ( 3 ) احمد در مسند ، از قول انس بن عياض و او از يزيد بن حفصه از عبد اللّه بن عبد الرّحمن بن ابى صعصعه به نقل از عطاء بن يسار از سايب بن خلاد نقل كرده است كه

--> ( 1 ) محمّد ( 47 ) آيهء 22 : اما اگر روى گردان شويد آيا جز اين انتظار مىرود كه در زمين فساد كنيد و قطع رحم نماييد آنها كسانى هستند كه خداوند از رحمت خويش دورشان ساخته ، گوشهايشان را كر و چشمهايشان را كور نموده است . ( 2 ) محمد ( 47 ) آيهء 22 : اما اگر روى گردان شويد ، آيا جز اين انتظار مىرود كه در زمين فساد كنيد . . . ( 3 ) مقصود پيامبر ( ص ) از اين سخن ابو ايّوب انصارى بوده است كه در جمع سپاهيان بود .